Graafmachines zetten onverstoorbaar grommend hun tanden in de kade langs het Lateraalkanaal tussen de elektriciteitscentrale van Nuon in Buggenum en het viaduct bij de Roermondseweg in Hom. Reusachtige dumpers vol grond rijden af en aan en laten een gordijn van stofwolken achter.

De Roermondseweg tussen Hom en Haelen zit voor een belangrijk deel op slot vanwege de werkzaamheden die het bureau Maaswerken van Rijkswaterstaat de komende maanden daar laat uitvoeren tegen hoogwater. De vraag is wat er langs het Lateraalkanaal exact gaat gebeuren en welke bescherming biedt dat bewoners van het Haelens en Homer Broek komende winter tegen natte voeten? De kade langs het Lateraalkanaal ziet er door al het gegraaf gehavend uit. Weg wilde rozen en sleedoorn. De vijf meter brede kade die altijd langs het kanaal lag, maakt de komende maanden plaats voor eentje van vijftien meter breed. Dat is ook exact de reden waarom de Roermondseweg en het fietspad ernaast gedeeltelijk vijftien meter landinwaarts worden verlegd.

Het laagste en dus bij hoogwater kwetsbaarste punt aan de kade lag vroeger op 17,80 meter. De nieuwe kademoet meer bescherming bieden. Die krijgt een hoogte van 21,55 meter. Over een breedte van 300 meter krijgt de kade een zogenaamde inlaat waar bij extreem hoge waterstanden van de Maas via het Lateraalkanaal water kan instromen. Dat water loopt dan in een overloopbekken. Dat gebied ligt tussen de Roermondseweg, de Broekweg in Haelen en de Kemp in Hom. De verlaagde kade die het instromen mogelijk maakt, komt vooralsnog te liggen op 20 meter, bijna 2,5 meter meer bescherming dan nu. "Bij die hoogte van 20 meter rekenen we erop dat gemiddeld een keer in de veertig jaar water het bekken inloopt. In 2012 komt er nog 80 centimeter bij. Met een hoogte van 20,80 meter van de inlaat loopt de kans op water in het inloopbekken terug naar eens in de honderdveertig jaar",belooft projectleider Ton van de Putten van Maaswerken. "Waarom we nu niet meteen voor die veiliger hoogte kiezen? Het verhogen tot 20,80 meter kan pas als andere hoogwatermaatregelen elders langs de Maas klaar zijn".

Van der Putten meent dat de omwonenden langs het Haelens en Homer Broek er flink op vooruitgaan als de graafmachines dit najaar hun werk hebben gedaan. Hij realiseert zich dat het gegoochel met cijfers over kansberekeningen lang niet alle buurtbewoners geruststelt. Ton Geukemeyer aan de Broekweg in Haelen behoort tot die categorie. Hij heeft in 1993,1995 en in 2001 water in zijn woning gehad en weet uit eigen ervaring dat een overstroming nog lang nadat het hoogwater zich heeft teruggetrokken, overlast en werk met zich meebrengt. Het duurt wel een jaar voordat je het vocht in de woning kwijt bent en je kunt gaan opknappen. We hebben serieus overwogen om te verhuizen. Door de maatregelen van Maaswerken durven we toch hier te blijven", zegt de Haelenaar. Ook hij denkt dat al het gegraaf en gewroet van Maaswerken straks leidt tot een veel kleinere kans op overstromingen. Toch knaagt de twijfel. Geukemeyer wijst naar de metershoge paal tegenover de woning, die aangeeft welk peil het water kan bereiken.

Enige cijfers om zijn vrees duidelijk te maken. "Bij hoogwater plaatst de gemeente Haelen langs de Broekweg en de Kemp blokken op de nooddijk. De maximum hoogte van die damwand is uit vrees voor verzakking 20,60 meter. De waterstand van het overloopgebied kan volgens mijn in extreme gevallen 21,55 meter bereiken. In dat geval staat mijn woning alsnog onder water", stelt Geuke-meyer. Van der Putten kent de vrees. "Het overloopgebied is zo ingericht dat rekening wordt gehouden met een afvoergolf die eens in de 250 jaar kan voorkomen. In dat geval kan de waterstand oplopen tot 21.05 meter. Neem maar van mij aan dat dan veel gebieden langs de Maas in Limburg onder water staan. Je praat dan echt over een ramp."
Volgens Van der Putten is het een wijdverbreid misverstand dat de verhoging van de kade in eerste instantie is bedoeld als waterkering. "Het is bedoeld om bij extreem hoge waterstanden van de Maas water in het bekken bij Hom en Haelen te laten stromen. Daarmee verminder je dan in de Maas tot Venlo en Mook de waterstand met 10 tot 15 centimeter. Dat de waterscheiding tussen het kanaal en het bekken extra bescherming biedt, is voor omwonenden een bijkomend voordeel. Voor de bescherming van de woningen in Hom en Haelen zorgt feitelijk de gemeente Haelen door het bouwen van nooddijken." Dat Haelen met blokken een nooddijk moet maken en ook nog voor de kosten moet opdraaien, zit de gemeente bepaald niet lekker. Haelen vindt dat het tegenhouden van water een taak van het Rijk is. Toch heeft Haelen de afgelopen jaren al zeker 300.000 euro uitgegeven voor het maken van nooddijken aan de Kemp en de Broekweg. Waarnemend burgemeester Smeets vindt dat Rijkswaterstaat alsnog een belangrijk deel van die gemaakte kosten voor haar rekening moet nemen. "Rijkswaterstaat heeft toegezegd daarover te willen praten. Daar hou ik ze aan."

Van der Putten vraagt zich af waarom Haelen dat niet eerder heeft aangekaart. Hij wijst er verder op dat Maaswerken eerder een dijk rondom het kwetsbare gebied aan het Haelens en Homerbroek wilde aanleggen. "Omwonenden kwamen met steun van de gemeente in verzet tegen die plannen". De dijk van vier meter hoog zou de mensen van hun uitzicht beroven. Vervolgens kwam het niet helemaal waterdichte alternatief van de nooddijken in beeld, zo onderstreept Van der Putten. Bij anderen, zoals Chris Klein van de Stichting tot Behoud Leefmilieu, bestaat de vrees dat Maaswerken "het fraaie Limburgse landschap met akkers en bomen" in de toekomst wil omvormen tot een moerassig gebied. "Er bestaan plannen om van de bovenlaag van het bekken een paar meter af te graven. Natte gebieden voor watervogels hebben we al genoeg", meent de bewoner van de Kemp in Horn.Van der Putten zweert dat Maaswerken de plannen om de kleilaag twee meter af te graven om financiële en praktische overwegingen in de ijskast heeft gezet. "Maar ik weet natuurlijk niet wat de politiek in de toekomst daar over zegt."