Wat fabrikanten niet verzinnen om het de consumenten naar de zin te maken. Neem Koopmans, maker van pannenkoekenmixen. Die bedacht een methode om zonder beslagkom pannenkoeken te bakken. Werkt kinderlijk eenvoudig; je koopt de 'slimme'Koopmans-fles met pannenkoekenmix. Beetje water toevoegen, een minuut lang flink schudden en het beslag kan meteen de pan in. Milieuvriendelijk? Niet echt. Want de ingenieuze fles belandt na de maaltijd natuurlijk in de vuilnisbak. Net als de plastic papiertjes waarin koffiepads soms stuksgewijs verpakt worden. En wat te denken van de fabrikant die zijn 'ranja' al in de fabriek met water aanlengt. Bespaart de consument een handeling maar kost wel weer extra flessen.

De gemiddelde vuilniszak bestaat tegenwoordig al voor ruim een derde uit verpakkingen "en dat aandeel wordt alleen maar groter", weet Maarten Goorhuis van de Nederlandse Vereniging van Reinigingsdirecteuren (NVRD). Noem het gerust een probleem, zegt hij. "Hoe dat komt? De verpakking wort steeds belangrijker. Het is een marketingtool geworden. "Precies daarom komt het regelmatig voor dat een klein product heel groot verpakt wordt. Dat maakt indruk, weet Goorhuis."Bovendien komen er meer eenpersoonsverpakkingen op de markt. Da's ook al ongunstig." Blijkbaar zijn de wensen van de consument (gemak, gemak en nog eens gemak) belangrijker dan de uitdijende vuilnisbelt "Wat dacht je van de kleine PET-flesjes die de laatste jaren zo in opmars zijn", merkt Goorhuis fijntjes op.

In het "Convenant Verpakkingen III" hebben overheid en industrie weliswaar afspraken gemaakt over het verminderen en recyclen van verpakkingsmateriaal, maar dat zet weinig zoden aan de dijk, meent hij.

Het ministerie van VROM is dat met hem eens. "Dat convenant is te vrijblijvend. Niet alle producenten trekken zich er iets van aan" weet een woordvoerster. Op 1 januari 2006 treedt daarom wetgeving in werking. "Producenten worden officieel verantwoordelijk voor het afval dat ze veroorzaken", zegt VROM. Niet dat Mars voortaan door het hele land papierwikkels op gaat halen en Blue-Band de lege boterkuipjes; de Gemeenten blijven de kar trekken.

Maar ze krijgen daarvoor, naar verwachting een flinke zak geld van de industrie. Wat dat voor de consument betekent? Hij betaalt waarschijnlijk wat minder afvalstoffenheffing aan de gemeente (waarschijnlijk scheelt het een tientje per jaar). Maar daar staat tegenover dat producten in de winkel wellicht iets duurder worden. "Mogelijk gaat de industrie een soort verwijderingsbijdrage vragen voor z'n spullen. Dat doet de wit- en bruingoedsector nu ook."

Hopelijk is de wetgeving een prikkel voor fabrikanten om minder uitbundig te verpakken, zegt de Stichting Natuur en Milieu. "Want het milieu kan hen op dit moment niet schelen", zegt Ad van den Biggelaar. "Denk ook eens aan al het piepschuim, plastic, en ander materiaal waarmee apparaten als televisies en radio's worden ingepakt. "Tuurlijk dat spul moet worden beschermd, maar dat kan vast ook wel met minder materiaal."

Dat wil SVM-Pact, de organisatie van verpakkers, wel toegeven. "De ene producent gaat slimmer te werk dan de andere. Maar vergeet niet dat het nog veel schadelijker is voor het milieu als zo'n apparaat kapot gaat", vertelt Rene de Bondt. Hij wijst op de andere kant van de medaille. "De moderne consument vraagt om andere verpakkingen. Er zijn bijvoorbeeld steeds meer eenpersoonshuishoudens. Die willen kleine verpakkingen. Soms is het zelfs verstandig om die te gebruiken. Iemand die alleen woon kan echt beter koffiemelk in cupjes kopen. Want als hij een hele fles koopt is de kans groot dat hij op een gegeven moment wat weg moet gooien." We mogen ons ook best eens bedenken dat de eisen aan omhulsels ook steeds strenger worden, vindt De Bondt. "Uit hygiënisch oogpunt is het soms gewoon beter om iets te verpakken. "Natuurlijk moet een product er in het schap goed uit zien. En ja: daar wordt bij het ontwerpen van emballage rekening mee gehouden. "Maar als wij een verpakking van papier of glas maken dan moet de consument daar natuurlijk ook slim mee omgaan. Er zijn nog altijd mensen die glas in de vuilnisbak gooien. Wat kunnen wij daaraan doen?!"

Daar heeft De Bondt wel een punt. We zijn namelijk lang niet allemaal zo milieubewust. Het scheiden van afval kan best wat beter, zeggen deskundigen. De gemiddelde vuilniszak is nog altijd voor meer dan een derde gevuld met groente-, fruit- en tuinafval (GFT). Terwijl dat in veel gemeenten toch echt apart wordt opgehaald. "Nou ja, in de centra van grote steden gebeurt dat niet", merkt Goorhuis van de NVRD op. "Om logistieke redenen. Maar ook omdat veel mensen in de stad ook ander afval in de GFT-bak blijken te gooien. De sociale controle ontbreekt daar namelijk."
Begin jaren 90 pakte Nederland zijn afvalprobleem nog heel voortvarend aan. Maar de aandacht voor het milieu verslapt. We gooien meer weg. In 2004 produceerden huishoudens 9,1 miljard kilo Rotzooi, blijkt uit cijfers van het centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). Een jaar eerder was dat nog 8,9 miljard.

Recycling Netwerk weet bovendien te melden dat het percentage huisvuil dat gerecycled wordt sinds 1998 niet meer toeneemt. Het huisvuil vindt blijkbaar een andere "bestemming". Veel verdwijnt uiteraard ordinair in de vuilniszak. Die gaat linea recta de afvalverbrander in. Materialen die eigenlijk te recyclen waren (papier en glas bijvoorbeeld) zijn dan niet meer te redden. Bij de verbranding worden weliswaar nog wat energie en metalen gewonnen, maar het leed is dan al geleden. Ander afval gaat "zwerven". Daar heeft staatssecretaris Pieter van Geel (Milieu) pas echt een bloedhekel aan. Met "zijn" wetgeving op verpakkingsgebied hoopt hij de hoeveelheid zwerfafval dan ook flink terug te kunnen brengen. "We verwachten dat fabrikanten in ieder geval hun best doen om de hoeveelheid afval te beperken. Want zij draaien zelf op voor de kosten", legt de woordvoerster van VROM uit. Het heilige principe van dit kabinet is tenslotte: de vervuiler betaalt.

De organisatie Nederland Schoon beweert in spotjes dat ons land "steeds schoner" wordt, maar is dat waar? Robbert van Duin van Recycling Netwerk denkt van niet. Als het om huisvuil gaat, noemt ook hij verpakkingen "het probleem van dit moment". Maar Rene de Bondt van SVM-Pact mag dat graag relativeren. "De hoeveelheid bouw- en sloopafval is nog veel groter" , zegt hij, geheel naar waarheid. "Trouwens: je hoeft die milieuvervuilende verpakking toch niet te kopen?"